Όσοι υποστηρίζουν αυταρχικούς ηγέτες πιστεύουν περισσότερο σε θεωρίες συνωμοσίας, λέει μελέτη
Μελέτη σε ΗΠΑ και Νέα Ζηλανδία δείχνει γιατί όσοι πιστεύουν σε συγκεντρωτικούς ηγέτες πιστεύουν και σε συνωμοσίες στις εκλογές.
Μια νέα μελέτη δείχνει ότι τα άτομα που τείνουν να υποστηρίζουν αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης είναι πιο πιθανό να πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας σχετικά με τις εκλογές. Αντίθετα, η έρευνα δεν βρήκε στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι οι θεωρίες συνωμοσίας οδηγούν σε αρνητικές απόψεις για τη δημοκρατία. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Political Psychology.
Τι είναι οι θεωρίες συνωμοσίας και γιατί εμφανίζονται
Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, οι θεωρίες συνωμοσίας προσπαθούν να εξηγήσουν σημαντικά γεγονότα ως αποτέλεσμα μυστικών σχεδίων ισχυρών και κρυφών ομάδων. Τείνουν να εμφανίζονται σε περιόδους αβεβαιότητας, φόβου ή έλλειψης εμπιστοσύνης στους θεσμούς, προσφέροντας μια αίσθηση τάξης και νοήματος σε πολύπλοκες καταστάσεις. Ψυχολογικοί παράγοντες, όπως γνωστικές προκαταλήψεις, η ανάγκη για έλεγχο και η τάση να εντοπίζονται μοτίβα, ενισχύουν τη γοητεία τους. Επιπλέον, κοινωνικοί παράγοντες, όπως η ταυτότητα, η περιθωριοποίηση και η επίδραση των διαδικτυακών μέσων, μπορούν να τις εδραιώσουν ακόμη περισσότερο.
Πώς σχετίζονται οι συνωμοσίες με τη δημοκρατία και τον αυταρχισμό
Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες πολιτικές ιδεολογίες. Παρά το γεγονός ότι κάποιες ιστορικά έχουν αποδειχθεί αληθινές, όσοι τις υιοθετούν συνήθως δεν βασίζονται σε διαθέσιμα στοιχεία και δύσκολα αλλάζουν γνώμη ακόμα και όταν παρουσιάζονται αντίθετες αποδείξεις. Επιπλέον, η ισχυρή πίστη σε τέτοιες θεωρίες συνδέεται με δυσπιστία απέναντι σε ειδικούς και μειωμένη διάθεση για συλλογική δράση.
Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν τη σχέση ανάμεσα στις θεωρίες συνωμοσίας για τις εκλογές και τις στάσεις απέναντι στη δημοκρατία, τόσο αντιπροσωπευτική όσο και άμεση, καθώς και την υποστήριξη αυταρχικών συστημάτων. Όπως σημειώνουν, οι εκλογές αποτελούν έναν από τους βασικούς θεσμούς της δημοκρατίας, και η αμφισβήτησή τους μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Στη μελέτη συμμετείχαν 609 πολίτες ή μόνιμοι κάτοικοι των ΗΠΑ και 605 πολίτες της Νέας Ζηλανδίας. Οι συμμετέχοντες προσλήφθηκαν μέσω πλατφόρμας Dynata Panels και αμείφθηκαν με πόντους που μπορούσαν να εξαργυρώσουν για δωροκάρτες. Ο μέσος όρος ηλικίας ήταν 50 έτη στις ΗΠΑ και 48 στη Νέα Ζηλανδία, ενώ περίπου το 50% ήταν γυναίκες. Το 41% των Αμερικανών και το 33% των Νεοζηλανδών αυτοπροσδιορίστηκαν ως συντηρητικοί, ενώ το 34% των Αμερικανών και το 44% των Νεοζηλανδών ως προοδευτικοί.
Η έρευνα διεξήχθη κατά τη διάρκεια των εκλογών του 2020 στις ΗΠΑ και λίγο πριν και μετά τις γενικές εκλογές στη Νέα Ζηλανδία το 2020. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια δύο εβδομάδες πριν και μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, καθώς και την ημέρα ανακοίνωσης των εκλογών, χρονικό διάστημα κατά το οποίο κυκλοφορούσαν εκτενώς θεωρίες συνωμοσίας για τις εκλογές στα μέσα ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα.
Τα ερωτηματολόγια περιλάμβαναν ερωτήσεις για τις θεωρίες συνωμοσίας («Η εκλογική διαδικασία επηρεάζεται από ισχυρά άτομα που αλλοιώνουν το αποτέλεσμα») και για τις στάσεις απέναντι στη δημοκρατία («Η δημοκρατία μπορεί να έχει προβλήματα, αλλά είναι καλύτερη από κάθε άλλη μορφή διακυβέρνησης»). Επιπλέον, αξιολογήθηκε η υποστήριξη σε αυταρχικά συστήματα, στην αντιπροσωπευτική και άμεση δημοκρατία, με παραδείγματα όπως «Ένας ισχυρός ηγέτης που δεν χρειάζεται να λογοδοτεί σε Κογκρέσο ή εκλογές» ή «Οι πολίτες αποφασίζουν άμεσα για σημαντικά εθνικά ζητήματα».
Συμπεράσματα και σημασία της μελέτης για πολιτικές στάσεις
Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε ένα ειδικό μοντέλο (RI-CLPM), που επιτρέπει την εξέταση σχέσεων ανάμεσα σε μετρήσεις σε διαφορετικά χρονικά σημεία, προσδιορίζοντας αν μια μεταβλητή επηρεάζει την άλλη στο μέλλον. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η υποστήριξη αυταρχικών ή αντιδημοκρατικών θέσεων είναι αυτή που ενισχύει την πίστη σε θεωρίες συνωμοσίας για τις εκλογές, και όχι το αντίστροφο.
Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι τα άτομα με αυταρχικές τάσεις είναι πιο πιθανό να υιοθετούν θεωρίες συνωμοσίας κατά τη διάρκεια εκλογικών αναμετρήσεων, ενώ δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι θεωρίες αυτές προκαλούν αντιδημοκρατικές απόψεις. Η μελέτη συμβάλλει στην κατανόηση του πώς οι πολιτικές στάσεις και οι θεωρίες συνωμοσίας αλληλεπιδρούν, αν και δεν αποτυπώνει πλήρως όλες τις αιτιακές αλυσίδες, καθώς μπορεί να υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που δεν μετρήθηκαν.
